ఇంద్రధనుస్సు

సంస్కృత సాహిత్యంలో ’నాటకం’ అన్న ప్రక్రియను తన ఎడమచేత్తో ఆడించిన కవి భాసకవి. నాటకకళలో ఆయనకు సాటి రాగల ప్రతిభావంతులు నిస్సందేహంగా మరెవ్వరూ లేరని నా భావన. ఆయన తర్వాత శూద్రక కవి. ఈ శూద్రకుడు కూడా తన మృచ్ఛకటిక నాటకానికి మూలంగా భాసుని చారుదత్తాన్ని ఎంచుకోవడం గమనార్హం. దశరూపకాలలో పలు ప్రక్రియల్లో ఈ భాసకవి తన రచనలను చేశాడు. ఇతివృత్తాన్ని ఎంచుకోవడంలోనూ, దాన్ని "దృశ్య" బద్ధంగా మలచటంలోనూ, పతాకాస్థానకాలను (Dramatic Ironies) అక్కడక్కడా అందంగా పొదగటంలోనూ, ధ్వని మార్గంలో విషయాలను చెప్పటంలోనూ, ఔచిత్యం లోనూ, అన్నిటికన్నా ముఖ్యంగా - అతి సామాన్యులకోసం నాటకప్రక్రియను నిర్వహించటంలోనూ ఈయనది అసమానమైన ప్రతిభ. మహాభారతంలోని విరాటపర్వం ఆధారంగా భాసుడు రచించిన ఓ రూపకం పంచరాత్రమ్. పన్నెండేళ్ళ అరణ్యవాసం, ఓ యేడు అజ్ఞాతవాసం పూర్తవుతున్న తరుణం. పాండవులు విరాటరాజు కొలువులో మారువేషాల్లో ఉన్నారు. ఇటు దుర్యోధనుడు ఓ యజ్ఞం తలపెట్టి అందులో భాగంగా బ్రాహ్మలకు దానాలు చేస్తుంటాడు. ఆ బ్రాహ్మలలో ఒకడై ద్రోణుడు రారాజును పాండవులకు వారి అర్ధరాజ్యం ఇచ్చివెయ్యవలసిందని వరం యాచిస్తాడు.  రారాజు శకునితో యోజించి, ఓ షరతు పెడత...

" In the city, the sky is held. In this concrete jungle something happen to city dwellers result in callousness.. " ~ Jiddu Krishnamurthy . ********* విశ్వామిత్రః : (ఉపసృత్య) వృద్ధే స్వస్తి! (లేచి, అవ్వా, మంచి జరుగుగాక!) వృద్ధా: ఇషి, ణమో దే (ఋషీ, నమస్తే) విశ్వామిత్ర: అపి క్షేమం తవ గృహే? (ఇంకా, మీ ఇంట్లో అందరూ కుశలమేనా?) వృద్ధా: సబ్బం మహ ఘరమ్మి ఖేమం | మహ పుత్తాణ పిదా పుతబహుం ఆణేదుం అణ్ణం గామం గదో | పుత్తో ఖేతమ్మి సమాహిదాణాం సస్సాణాం రక్ఖం కరేది | ప‍ఉత్తా ఘరకమ్మో లగ్గా | ఆ‍అచ్ఛదు భవం అజ్జ మహ ఘరం పవిత్తం కరీ‍అదు (విలోక్య) ఏదే కస్స కుమారా రమణీ‍ఆ ఏదాణం ఆకిదీ || (మా ఇంట్లో అందరూ కుశలమేను. అబ్బాయి వాళ్ళ నాన్న కోడలిని పిలుచుకురావటం కోసం పక్క గ్రామం వెళ్ళారు. అబ్బాయి చేలకు కాపలా కాస్తున్నాడు. మనమలు ఇంటిపనుల్లో ఉన్నారు. రండి. మా ఇంటికి వచ్చి పావనం చేయండి. (చూచి) వీరిద్దరు ఎవరి పుత్రులు? చాలా చక్కగా ఉన్నారు!) విశ్వామిత్రః : ఏతౌ మహారాజదశరథస్య పుత్రౌ | (వీళ్ళిద్దరూ మహారాజు దశరథుని పుత్రులు) వృద్ధా: కిం కిం ఏదాణం ణామాఈ (వీళ్ళ పేర్లేమిటి?) విశ్వామిత్రః : (నిర్దిశ్య) అయం...

శరత్కాలం. నిర్మలమైన ఆకాశంలో కొంగలబారు వెళుతూంది. ఆ దృశ్యాన్ని విదూషకుడు (నాయకుని సహాయకుడు), రాజు (నాయకుడు), చేటి (నాయిక యొక్క పరిచారిక) చూసి వర్ణిస్తున్నారు. ********************************** విదూషకః : శరత్కాల నిర్మలాంతరిక్షే ప్రసారిత బలదేవ బాహుదర్శనీయాం సారసపఙ్త్కిం యావత్సమాహితం గచ్ఛన్తీం పశ్యతు తావద్భవాన్ . రాజా: వయస్య, పశ్యామ్యేనామ్ ఋజ్వాయతాంచ విరలాంచ నతోన్నతాంచ సప్తర్షివంశకుటిలాంచ నివర్తనేషు | నిర్ముచ్యమాన భుజగోదర నిర్మలస్య సీమామివామ్బర తలస్య విభజ్యమానామ్ || చేటీ: పశ్యతు పశ్యతు భర్తృదారికా. ఏతాం కోకనదమాలాపాండురరమణీయాం సారసపంక్తిం యావత్సమాహితం గచ్ఛన్తీమ్. ********************************** విదూషకుడు:శరత్కాలంలో స్వచ్ఛమైన ఆకాశంలో చాపినబలరాముని బాహువుల లాగా దర్శనీయంగా ఉన్న కొంగలబారును వెళ్ళేంతలో చూడు రాజా. రాజు: మిత్రమా, సరళంగా ఉన్నవి, విడివిడిగా ఉన్నవీ, ఎత్తుపల్లెములు కలిగినవి, మలుపులు తిరిగేప్పుడు సప్తర్షి మండలంలా వంకరగా అయినవి, కుబుసం విడిచిన పాములా స్వచ్ఛంగా ఉన్న గగనతలానికి సరిహద్దురేఖ గీచినట్లుగా ఉన్నవీ అయిన ఆ సారసపంక్తిని చూశాను. చేటి: మహారాణీ, ఎర...